Amerika'ya ilk adımı attığınız an, hem büyük bir heyecan hem de uzun bir yapılacaklar listesi sizi bekliyor. Havaalanından çıktığınız andan itibaren saatler, günler hızla akıyor; neyi ne zaman yapacağınızı bilmek ise bu süreci çok daha yönetilebilir kılıyor.
Ben ilk kez Amerika'ya taşındığımda elimde bir kontrol listesi yoktu. Neyi önce yapacağımı bilemeden koşturdum, bazı işlemleri geç başlattığım için haftalarca bekleme yaşadım. Bu rehberi, o dönemde keşke biri bana verseydi dediğim bilgilerle hazırladım.
Bu yazıda, ABD'ye yeni taşınan biri olarak ilk 30 günde yapmanız gereken her şeyi gün gün ele alacağız. Hazırsanız başlayalım.
Gün 1-3: Varış ve İlk Adımlar
İlk birkaç gün jet lag ile boğuşacaksınız, bu çok doğal. Ama aynı zamanda bazı temel ihtiyaçları hemen halletmeniz gerekiyor.
Havaalanından Eve
Havaalanından konaklama yerinize ulaşmak için birkaç seçeneğiniz var:
- Uber/Lyft: En pratik yol. Uygulamayı Türkiye'deyken indirip hesap açabilirsiniz.
- Shuttle servisleri: Bazı havaalanlarında paylaşımlı shuttle seçenekleri mevcut.
- Üniversite servisi: Akademik pozisyon için geliyorsanız, bazı üniversiteler karşılama servisi sunuyor.
İlk gelişimde havaalanından çıkınca hemen bir Uber çağırdım. Bavullarla taksi kuyruğu beklemek yerine, uygulama üzerinden araç çağırmak çok daha rahattı. Jet lag'le sersemken en azından navigasyonla uğraşmak zorunda kalmadım.
Telefon Hattı Almak
Telefon hattı, Amerika'daki ilk ve en kritik adımınızdır. Çünkü bundan sonraki neredeyse her işlem için bir Amerikan telefon numarasına ihtiyacınız olacak.
| Operatör | Avantajı | Aylık Ortalama Maliyet |
|---|---|---|
| T-Mobile | Geniş kapsama, eSIM desteği | $50-70 |
| AT&T | Kurumsal anlaşmalar | $55-75 |
| Mint Mobile | Uygun fiyat (ön ödemeli) | $15-30 |
| Google Fi | Uluslararası kullanım kolaylığı | $20-65 |
İlk günlerde SSN'niz olmayacağı için prepaid (ön ödemeli) hat almak en kolay yoldur. Walmart, Target veya Best Buy gibi mağazalardan SIM kart satın alabilirsiniz. SSN aldıktan sonra postpaid plana geçebilirsiniz.
İlk Alışveriş
İlk gün markete gidip temel ihtiyaçlarınızı almanız gerekecek. Yakınınızdaki bir Walmart veya Target mağazasına gidin ve şu temel ürünleri alın:
- Yatak takımı (yastık, nevresim, çarşaf)
- Temel mutfak gereçleri
- Temizlik malzemeleri
- Temel gıda ürünleri
- Banyo malzemeleri
İlk gece yere serdiğimiz battaniyenin üzerinde uyumuştuk. Ertesi sabah ilk iş Walmart'a gidip bir yatak seti aldık. O gece ilk kez rahat uyuduk. Küçük bir konfor bile o günlerde çok kıymetli.
İlk 3 Günün Kontrol Listesi
Gün 4-7: Resmi İşlemlere Başlangıç
Jet lag'iniz azalmaya başladığına göre, artık bürokratik işlemlere geçme zamanı.
SSN (Social Security Number) Başvurusu
SSN, Amerika'daki kimlik numaranız gibidir. Banka hesabı açmak, ehliyet almak, kredi geçmişi oluşturmak; hepsi SSN'e bağlıdır.
Başvuru için gerekenler:
- Pasaport
- Vize (veya I-94 formu)
- I-20 veya DS-2019 (öğrenci/araştırmacı iseniz)
- Doldurulmuş SS-5 formu
SSN başvurusunu ABD'ye giriş yaptıktan en az 2 gün sonra yapın. Giriş kaydınızın sisteme düşmesi biraz zaman alıyor. Çok erken başvurursanız reddedilebilirsiniz. Ayrıca SSN kartınızın elinize ulaşması 2 ila 4 hafta sürebilir; bu nedenle ne kadar erken başvurursanız o kadar iyi.
En yakın Social Security Administration (SSA) ofisini ssa.gov üzerinden bulabilirsiniz. Bazı ofislere randevu almanız gerekebilir, bazıları ise sıra sistemiyle çalışıyor.
Banka Hesabı Açmak
SSN'niz henüz gelmemiş olsa bile birçok banka hesap açmanıza izin verir. Pasaportunuz ve adres belgesiyle (kira sözleşmesi veya üniversiteden alınan mektup) başvurabilirsiniz.
| Banka | SSN Olmadan Hesap Açma | Öğrenci Hesabı | Not |
|---|---|---|---|
| Chase | Evet (ITIN ile) | Var | En yaygın ATM ağı |
| Bank of America | Evet (pasaportla) | Var | Geniş şube ağı |
| Wells Fargo | Evet (pasaportla) | Var | Online bankacılık güçlü |
| Discover | SSN gerekli | Var | Cashback avantajları |
İlk banka hesabınızı açarken checking (vadesiz) ve savings (tasarruf) hesaplarının ikisini birden açın. Checking hesabı günlük harcamalar, savings hesabı ise birikiminiz için kullanışlıdır. Debit kartınız genellikle bir hafta içinde posta ile gelir.
Adres Teyidi ve Posta
Kalıcı adresiniz belli olduysa, USPS üzerinden posta yönlendirme işlemi yapın. Ayrıca bazı resmi başvurularda "proof of address" (adres belgesi) istenir. Bunun için işe yarayacak belgeler şunlardır:
- Kira sözleşmesi
- Utility (elektrik, su, internet) faturası
- Bankanızdan gelen mektup
- Üniversiteden adres doğrulama yazısı
İlk Haftanın Kontrol Listesi
Gün 8-14: Yerleşme Hız Kazanıyor
İkinci hafta, hayatınızı gerçek anlamda kurmaya başladığınız dönemdir.
Ehliyet Başvurusu
Amerika'da araba kullanmak çoğu eyalette neredeyse zorunludur. Ehliyet başvurusu eyaletten eyalete farklılık gösterir, ancak genel süreç şöyledir:
- Yerel DMV (Department of Motor Vehicles) randevusu alın. Online randevu almak uzun kuyrukları önler.
- Gerekli belgeleri hazırlayın: pasaport, vize, SSN (veya SSN başvuru belgesi), adres belgesi.
- Yazılı sınavı geçin. Eyaletinizin DMV web sitesinden örnek sorulara çalışabilirsiniz.
- Direksiyon sınavına girin. Bazı eyaletlerde uluslararası ehliyet ile belirli bir süre kullanabilir, sonra direksiyon sınavına girersiniz.
Uluslararası Ehliyet Belgesi (IDP) bazı eyaletlerde sadece 30 gün geçerlidir. Bu nedenle ehliyet sürecini mümkün olduğunca erken başlatın. Geç kalırsanız ehliyetsiz kalma riski doğar.
Araba Kararı
Eğer toplu taşıma yetersiz olan bir şehirdeyseniz (ki çoğu Amerikan şehri böyledir), araba almak kaçınılmaz olacaktır. Bu konuda detaylı bir rehber hazırladım: Amerika'da Araba Nasıl Alınır?
İlk aylarda araba almadan önce şu alternatifleri değerlendirebilirsiniz:
- Uber/Lyft: Kısa süreli ihtiyaçlar için
- Kampüs servisleri: Üniversite çevresinde ücretsiz servisler olabilir
- Arkadaş/meslektaş yardımı: İlk haftalarda çevrenizdeki insanlardan destek istemekten çekinmeyin
Sağlık Sigortası
Amerika'da sağlık sigortası olmazsa olmazdır. Sigortasız bir doktor ziyareti yüzlerce, hastane ziyareti ise binlerce dolara mal olabilir.
Sigorta kaynakları:
- İşveren sigortası: En yaygın ve genellikle en uygun seçenek. İşe başladığınızda HR departmanı sizi bilgilendirecektir.
- Üniversite sigortası: Öğrenci veya araştırmacıysanız üniversitenizin sunduğu plan genellikle zorunludur.
- Healthcare.gov: Açık kayıt döneminde bireysel plan alabilirsiniz.
İlk yılımızda sağlık sigortası detaylarını tam anlamıyla kavrayamamıştık. "Deductible", "copay", "out of pocket maximum" gibi terimleri öğrenmek zaman aldı. Ama öğrendikten sonra doğru planı seçmek çok daha kolay oldu. Sigortanızı seçerken bu terimleri mutlaka araştırın.
Ev veya Daire Arama
Eğer geçici bir konaklamadaysanız, kalıcı yer bulmak ikinci haftanın en önemli görevidir.
Daire ararken dikkat edilmesi gerekenler:
- Lease süresi: Çoğu kiralama 12 aylıktır. Bazı yerler kısa süreli lease sunar ama aylık kira daha yüksek olur.
- Depozit: Genellikle bir aylık kira tutarında depozit istenir. Kredi geçmişiniz olmadığı için ek depozit talep edilebilir.
- Utilities: Kira fiyatına dahil olan ve olmayan giderleri sorun (su, elektrik, internet, çöp).
- Konum: İşyerine yakınlık, market erişimi, güvenlik ve okul bölgesi (çocuğunuz varsa) en önemli kriterlerdir.
Apartman aramak için Zillow, Apartments.com, Craigslist ve Facebook Marketplace kullanabilirsiniz.
İkinci Haftanın Kontrol Listesi
Gün 15-21: Günlük Hayatı Kurmak
Üçüncü haftada artık temel bürokratik işlemler yoluna girmiştir. Şimdi günlük yaşamınızı düzenleme zamanı.
Utility (Altyapı Hizmetleri) Bağlatmak
Yeni evinize taşındıysanız şu hizmetleri bağlatmanız gerekecek:
- Elektrik: Yerel elektrik şirketine başvurun. Çoğu eyalette online başvuru yapabilirsiniz.
- Doğalgaz: Ayrı bir sağlayıcı olabilir; ev sahibinize sorun.
- İnternet: Xfinity (Comcast), AT&T, Spectrum gibi sağlayıcıları karşılaştırın. Fiyatlar bölgeye göre değişir.
- Su ve çöp: Bazı dairelerde kiraya dahildir. Değilse belediyeye başvurmanız gerekir.
İnternet sağlayıcılarının "tanıtım fiyatı" (promotional rate) genellikle 12 ay sonra artar. Sözleşmeyi imzalamadan önce normal fiyatın ne olacağını mutlaka sorun. Ayrıca kendi modeminizi almak, aylık modem kiralama ücretinden kurtarır.
Çocuklar İçin Okul Kaydı
Çocuklarınız varsa okul kaydı kritik bir adımdır. Amerika'da K-12 eğitim sistemi Türkiye'den oldukça farklıdır. Bu konudaki detaylı rehberime göz atmanızı öneririm: Amerikan Okul Sistemi K-12 Rehberi
Kayıt için gerekli belgeler:
- Çocuğun doğum belgesi veya pasaportu
- Aşı kayıtları (Türkiye'den İngilizce çeviri gerekebilir)
- Adres belgesi (kira sözleşmesi veya utility faturası)
- Önceki okul transkripti (varsa)
Aşı kayıtları çok önemlidir. Türkiye'deki aşı takvimi ile Amerika'daki arasında farklar olabilir. Eksik aşılar tamamlanmadan okul kaydı yapılamayabilir. Bu süreci erkenden başlatın.
Market ve Alışveriş Düzenini Keşfetmek
Amerika'da market seçenekleri çok çeşitlidir. İlk haftalarda farklı marketleri deneyerek kendi alışveriş düzeninizi oluşturun.
| Market Türü | Örnekler | Özellik |
|---|---|---|
| Genel market | Walmart, Target | Her şey tek çatı altında, uygun fiyat |
| Süpermarket | Kroger, Publix, HEB | Taze ürün çeşitliliği |
| İndirim marketi | Aldi, Lidl | Ekonomik seçenekler |
| Organik/sağlıklı | Whole Foods, Trader Joe's | Kaliteli ama pahalı |
| Etnik market | Türk/Ortadoğu marketleri | Türk ürünleri, baharat, helal et |
İlk aylarda sadece Walmart'a gidiyorduk. Sonra Trader Joe's'u keşfettik ve hayatımız değişti. Aldi'nin ne kadar uygun fiyatlı olduğunu fark etmek ise birkaç ayımızı aldı. Her marketi en az bir kere deneyin; hangisinin size uygun olduğunu ancak deneyerek bulursunuz.
Üçüncü Haftanın Kontrol Listesi
Gün 22-30: Temel Atma ve Geleceğe Hazırlık
Son hafta, kısa vadeli acil işlemlerden uzun vadeli planlara geçiş dönemidir.
Kredi Skoru Oluşturmaya Başlamak
Amerika'da kredi skoru hayatın her alanında karşınıza çıkar: ev kiralamak, araba almak, hatta bazen iş başvurusu yapmak için bile kredi geçmişiniz sorgulanabilir. Sıfırdan başladığınız için mümkün olduğunca erken başlayın.
Kredi skoru oluşturmanın ilk adımları:
- Secured credit card alın. Bu kartlarda depozit yatırırsınız ve kredi limitiniz depozit tutarınız kadar olur. Discover it Secured ve Capital One Platinum Secured iyi başlangıç kartlarıdır.
- Küçük harcamalar yapın ve her ay tam ödeyin. Kartınızı sadece benzin veya market alışverişi için kullanıp her ay eksiksiz ödeme yapın.
- Otomatik ödeme kurun. Bir ödemeyi bile kaçırmak kredi skorunuzu ciddi şekilde düşürür.
- Credit Karma veya benzeri ücretsiz servislere kaydolun. Kredi skorunuzu düzenli olarak takip edin.
Kredi skoru oluşturmak sabır gerektiren bir süreçtir. İlk 6 ay içinde gözle görülür bir skor oluşmaya başlar. İlk yılın sonunda ise "iyi" seviyeye ulaşmanız mümkündür. Asla ödeme kaçırmayın; bu tek kural her şeyin temelidir.
Toplulukla Tanışmak
Yeni bir ülkede sosyal çevre kurmak, mental sağlığınız için en az bürokratik işlemler kadar önemlidir.
Sosyal çevre kurma yolları:
- Türk toplulukları: Bulunduğunuz şehirdeki Türk dernekleri, Facebook grupları veya WhatsApp gruplarını arayın. Neredeyse her büyük şehirde bir Türk topluluğu vardır.
- Üniversite etkinlikleri: Akademik çevredeyseniz departman sosyalleri, seminerler ve potluck yemekleri harika tanışma fırsatlarıdır.
- Meetup.com: İlgi alanlarınıza göre gruplar bulabilirsiniz.
- Komşular: Amerikan kültüründe komşulara kendinizi tanıtmak yaygın ve takdir edilen bir davranıştır.
- Kütüphane etkinlikleri: Yerel kütüphaneler ücretsiz dil kursları, kitap kulüpleri ve topluluk etkinlikleri düzenler.
İlk ayımızda bir Türk ailesini bulmak hayatımızı değiştirdi. Onlar bize DMV'nin hangi saatlerinde kuyruğun kısa olduğundan, hangi marketin en iyi sucuğu sattığına kadar her konuda rehberlik etti. Bir topluluk bulmak, adaptasyon sürecini inanılmaz hızlandırıyor.
İlk Ay Muhasebesi
İlk ayın sonunda oturup mali durumunuzu gözden geçirin. Amerika'daki harcama alışkanlıklarınız Türkiye'dekinden çok farklı olacaktır.
Gözden geçirmeniz gerekenler:
- Aylık sabit giderler: Kira, sigorta, telefon, internet, ulaşım
- Değişken giderler: Market, yemek, giyim, eğlence
- Tek seferlik yerleşme giderleri: Mobilya, ev eşyası, depozitler
- Gelir durumu: Maaş, burs veya tasarruflarınız
- Acil durum fonu: En az 3 aylık giderinizi karşılayacak bir birikim hedefleyin
Mint, YNAB (You Need A Budget) veya basitçe bir Google Sheets tablosu kullanarak harcamalarınızı takip edin. İlk birkaç ayın verileri, uzun vadeli bütçenizi oluşturmanız için çok değerli olacaktır.
Son Haftanın Kontrol Listesi
Genel Hatırlatmalar
Bu 30 günlük süreçte aklınızda tutmanız gereken birkaç önemli nokta var:
- Her şeyi bir anda yapmaya çalışmayın. Bu rehberdeki sıralamayı takip edin; her gün bir adım ilerlemek yeterlidir.
- Belgelerin fotokopisini ve dijital kopyasını saklayın. Pasaport, vize, SSN kartı, kira sözleşmesi gibi belgelerin hem fiziksel hem de dijital kopyaları elinizin altında olsun.
- Sabırlı olun. Bazı işlemler (SSN, ehliyet, kredi kartı) haftalarca sürebilir. Bu normaldir.
- Yardım istemekten çekinmeyin. Üniversitenizin uluslararası öğrenci ofisi, işvereninizdeki HR departmanı ve yerel Türk toplulukları en büyük destekçileriniz olacaktır.
- Kendinize zaman tanıyın. Kültür şoku gerçektir ve herkes bunu farklı şekilde yaşar. Bazı günler her şey harika hissedecek, bazı günler ise eve dönmek isteyeceksiniz. Bu tamamen normal.
İlk ayımın sonunda geriye dönüp baktığımda, listedeki her şeyi tamamlayamadığımı fark ettim. Bazı işlemler ikinci, hatta üçüncü aya sarktı. Ve bu sorun değildi. Önemli olan doğru yönde ilerlediğinizi bilmek. Bugün bu yazıyı okuduğunuz için zaten doğru yoldasınız.
Sonuç
Amerika'da ilk 30 gün yoğun, yorucu ama bir o kadar da heyecan verici bir dönemdir. Bu rehberdeki adımları takip ederek süreci daha düzenli ve stressiz geçirebilirsiniz.
Unutmayın, binlerce Türk akademisyen ve profesyonel bu süreci başarıyla tamamladı. Siz de tamamlayacaksınız. Herhangi bir sorunuz olursa, göç hikayemi anlattığım yazıda daha fazla kişisel deneyim bulabilirsiniz.
Bu yolculukta yalnız değilsiniz. İyi şanslar ve hoş geldiniz!